Jak wynika z danych Federalnego Urzędu Statystycznego, w 2024 roku po raz pierwszy od 25 lat saldo migracji między Niemcami a Polską było korzystne dla Polski, co oznacza, że więcej Polaków powróciło do ojczyzny, niż wyjechało za zachodnią granicę. W tym artykule wyjaśniamy, jakich formalności należy dopełnić przed wyjazdem z Niemiec do Polski.
Co trzeba załatwić przed wyjazdem z Niemiec?
Powrót do ojczyzny nie jest łatwy, ponieważ trzeba zostawić całe dotychczasowe życie za sobą: pracę, mieszkanie i przyjaciół. Ponadto trzeba załatwić wiele spraw, bez których nie można zacząć nowego rozdziału w Polsce. Do najważniejszych należą:
Zakończenie pracy w Niemczech
Po zakończeniu pracy w Niemczech należy skompletować dokumenty, które będą niezbędne do ustalenia stażu pracy za granicą w celu uzyskania świadczeń pracowniczych, zasiłku dla bezrobotnych czy świadczeń emerytalnych i rentowych. Ważne będą takie dokumenty jak:
świadectwo pracy: zwykłe (einfaches Arbeitszeugnis) lub kwalifikowane (qualifiziertes Arbeitszeugnis);
zaświadczenie o dochodach, odprowadzonych składkach na ubezpieczenie i zaliczkach na podatek dochodowy (Lohnsteuerbescheinigung);
zaświadczenie o wyrejestrowaniu z ubezpieczeń społecznych (Beschäftigte bei der Sozialversicherung abmelden);
zaświadczenie o urlopie (Urlaubsbescheinigung);
paski wypłat (Abrechnung/Lohnabrechnung).
Potwierdzenie okresów zatrudnienia i ubezpieczenia
Po zakończeniu pracy w Niemczech warto uzyskać formularz PD U1 potwierdzający okresy zatrudnienia lub wykonywania pracy na własny rachunek. Dokument może być wykorzystany przy ustalaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych w Polsce, z uwzględnieniem okresów ubezpieczenia przebytych w Niemczech. Aby go uzyskać, należy złożyć wniosek do lokalnego urzędu pracy (Agentur für Arbeit) właściwego dla ostatniego miejsca zameldowania lub zamieszkania. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające okresy zatrudnienia (np. umowy o pracę, świadectwa pracy) oraz niemiecki numer identyfikacyjny.
Transfer zasiłku dla bezrobotnych
Zasiłek dla bezrobotnych w Niemczech jest wyższy niż w Polsce, dlatego po zakończeniu pracy za granicą warto ubiegać się o przyznanie tego świadczenia. Należy w tym celu zarejestrować się w niemieckim urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Jeżeli świadczenie zostanie przyznane, standardowo po czterech tygodniach będzie można ubiegać się o przeniesienie zasiłku do Polski. Bardzo ważne jest, aby starać się o transfer świadczenia jeszcze przed wyjazdem z Niemiec – w przeciwnym razie przekazanie zasiłku będzie niemożliwe. W tym celu trzeba udać się do niemieckiego urzędu pracy i wnioskować o wydanie dokumentu PD U2, który należy dostarczyć do urzędu pracy w Polsce.
Wymeldowanie z mieszkania
Każda osoba, która zamierza mieszkać w Niemczech przez dłużej niż 3 miesiące, powinna zgłosić swój pobyt we właściwym urzędzie meldunkowym (np. Bürgeramt) w ciągu 14 dni od daty przyjazdu. Jest to ważny obowiązek administracyjny, którego niedopełnienie może skutkować grzywną. Co ważne, karze finansowej może podlegać również osoba, która wyjechała z Niemiec bez dokonania wymeldowania. Nie można pozostawać zameldowanym w Niemczech, jeżeli stałe miejsce zamieszkania jest w innym kraju (np. Polsce). Aby uniknąć niepotrzebnych problemów i grzywny, należy zgłosić się do urzędu meldunkowego nie później niż w ciągu 14 dni od wyprowadzki.
Wyrejestrowanie z ubezpieczenia zdrowotnego
Przed powrotem do ojczyzny należy powiadomić o wyjeździe właściwą kasę chorych (Krankenversicherung) w celu wyrejestrowania z obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Można również zachować prawo do ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech (np. jako emeryt) po zamieszkaniu na stałe w Polsce. W tym celu należy uzyskać z niemieckiej kasy chorych dokument S1/S072, a następnie zarejestrować go w Polsce w wojewódzkim oddziale NFZ. Dokument ten można otrzymać również po powrocie za pośrednictwem NFZ.
Formalności związane z dokumentami dziecka
Osoby planujące powrót z emigracji z dziećmi muszą przygotować się na dopełnienie dodatkowych formalności. Jeżeli dziecko urodziło się już za granicą, trzeba zarejestrować zagraniczny akt urodzenia w polskim rejestrze stanu cywilnego. Można to zrobić w urzędzie stanu cywilnego w Polsce lub właściwym terytorialnie urzędzie konsularnym RP na terenie Niemiec. Następnie rodzice mogą złożyć wniosek o wydanie paszportu (konsulat) lub dowodu osobistego (urząd gminy). Podczas tej czynności składany jest również wniosek o nadanie dziecku numeru PESEL.
Skompletowanie dokumentów szkolnych
Ponadto rodzice powinni zadbać o dokumenty potwierdzające spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki w niemieckiej szkole. Mogą to być:
świadectwo, zaświadczenie lub inny dokument stwierdzający ukończenie szkoły lub kolejnego etapu edukacji w Niemczech;
lub
świadectwo, zaświadczenie lub inne dokumenty wydane przez szkołę w Niemczech, potwierdzające uczęszczanie ucznia do szkoły i wskazujące klasę lub etap edukacji, który uczeń ukończył, oraz dokument potwierdzający sumę lat nauki szkolnej ucznia lub pisemne oświadczenie dotyczące sumy lat nauki szkolnej ucznia.
Na podstawie dokumentów zagranicznych będzie można zapisać dziecko do polskiej szkoły już po powrocie do Polski.
Rozliczenie się z niemieckim urzędem skarbowym
Osoby wyjeżdżające z Niemiec muszą pamiętać o rozliczeniu podatku dochodowego, choć można to zrobić już po powrocie do Polski. Obowiązek złożenia deklaracji podatkowej w Niemczech zależy od indywidualnej sytuacji podatnika, m.in. rodzaju dochodów, klasy podatkowej oraz liczby pracodawców. W wielu przypadkach osoby zatrudnione wyłącznie na etacie nie mają obowiązku składania deklaracji, ale mogą zrobić to dobrowolnie w celu uzyskania zwrotu podatku. W przypadku chęci uzyskania zwrotu podatnik ma 4 lata na złożenie deklaracji.
Co trzeba załatwić po powrocie do Polski?
Osoby, które zgłosiły wyjazd do Niemiec w urzędzie gminy i przebywały za granicą dłużej niż pół roku, powinny zacząć od zgłoszenia swojego powrotu w urzędzie. W razie konieczności trzeba również zaktualizować dowody tożsamości – dowód osobisty, paszport i prawo jazdy. W ciągu 30 dni od powrotu należy zameldować się na pobyt stały lub czasowy pod nowym adresem. Należy również zadbać o ubezpieczenie zdrowotne (np. przez zarejestrowanie się w urzędzie pracy), a także zarejestrować się w lokalnej przychodni POZ. Rodzice muszą również zapisać dzieci do polskiej szkoły, korzystając z niemieckich dokumentów (np. świadectw szkolnych). Osoby, które przyjechały własnym samochodem zarejestrowanym w Niemczech, muszą zgłosić się do wydziału komunikacji i przerejestrować pojazd w ciągu 30 dni od daty jego sprowadzenia do Polski.
Artykuł został zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez ekspertów z Polonijnej Szkoły Podstawowej Polonijka.
